“ШАРТ” КОНЦЕПТУАЛ СЕМАНТИКАСИНИ ИФОДАЛОВЧИ ВЕРБАЛ ВОСИТАЛАРНИНГ ҚИЁСИЙ ТИПОЛОГИЯСИ ВА ТАРЖИМА МУАММОЛАРИ
Keywords:
шарт концепти; шарт эргаш гап; политаксема; лингвокогнитив майдон; гипотаксема; субординатор; қиёсий типология; таржима муқобиллиги., conditionality; conditional subordinate clause; linguocognitive field; hypotaxis; subordinator; comparative typology; translation equivalence; English and Uzbek.Abstract
Мазкур тезисда инглиз ва ўзбек тилларида “шарт” концептуал семантикасини ифодаловчи вербал воситалар лингвокогнитив ёндашувда қиёсий-типологик таҳлил қилинади. Тадқиқотда шарт маъноси морфема, лексема, синтаксема (моно- ва политаксема), фразеологема ҳамда дискурс даражасидаги бирликлар орқали намоён бўлиши ва уларнинг ўзаро алоқаси “шарт” лингвокогнитив майдонини шакллантириши асосланади. Майдон ядроси, доминанта қатлами ва периферияси ажратилиб, инглиз тилида if, unless, once, in case, provided (that) каби субординаторлар, ўзбек тилида эса агар…-са, -са, башарти, мабодо, модомики…-са каби воситаларнинг функционал хусусиятлари кўрсатилади. Шунингдек, таржимада бир хил сатҳ бирликлари ўртасида муқобиллик юқори экани, айрим ҳолларда сатҳлараро корреспонденциялар ҳам кузатилиши қайд этилади.
This thesis outlines a comparative-typological and linguocognitive analysis of verbal means that encode the conceptual semantics of conditionality (“shart”) in Modern English and Uzbek. Conditional meaning is shown to be realized across several invariant linguistic levels—morphemes, lexemes, syntactic units (mono- and polytaxemic patterns), phraseological units and discourse formations—whose interaction constitutes a ‘conditional’ linguocognitive field structured into nucleus, dominant zone and periphery. The paper also highlights the main subordinators used to link conditional hypotactic constructions in both languages and discusses translation correspondence, noting generally high within-level equivalence alongside occasional cross-level correspondences.
References
