IKKI JAHON URUSHI ORALIG‘IDAGI DIPLOMATIK HUJJATLARNI TAHLIL QILISHDA SUN'IY INTELLEKT ALGORITMLARIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Keywords:
Sun'iy intellekt, diplomatik hujjatlar, xalqaro munosabatlar, 1918-1939 yillar, Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), matnlar tahlili, raqamli tarix., искусственный интеллект, дипломатические документы, международные отношения, 1918-1939 годы, обработка естественного языка (NLP), анализ текстов, цифровая история., Artificial intelligence, diplomatic documents, international relations, 1918-1939, Natural Language Processing (NLP), text analysis, digital history.Abstract
Ushbu maqolada 1918-1939 yillardagi xalqaro munosabatlar va diplomatik hujjatlarni o'rganishda sun'iy intellekt (SI) texnologiyalarini qo'llash istiqbollari chuqur tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi AQSh (FRUS bazasi), Buyuk Britaniya (DBFP), Fransiya va Germaniya o'rtasidagi ko'p jildli diplomatik yozishmalar, shartnomalar va maxfiy memorandumlarni tahlil qilishda Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), mavzularni modellashtirish (Topic Modeling - LDA) va hissiyotlar tahlili (Sentiment analysis) algoritmlarining amaliy samaradorligini ko'rsatib berishdan iborat. An'anaviy tarixiy-qiyosiy metodlardan farqli o'laroq, SI vositalari yordamida o'n minglab sahifadan iborat katta hajmdagi matnli ma'lumotlar (Big Data) ichidan yashirin qonuniyatlarni, 1930-yillardagi inqirozlar arafasida diplomatik ohangning o'zgarishi va qaror qabul qilish jarayonidagi semantik siljishlarni aniqlash imkoniyatlari miqdoriy ko'rsatkichlar asosida ochib berilgan. Yakunda tarixchi olimlar uchun SI vositalarini akademik amaliyotga joriy etish metodikasi, o'ziga xos texnik muammolar va raqamli gumanitaristika yo'nalishidagi istiqbolli xulosalar taqdim etiladi.
В данной статье анализируются перспективы применения технологий искусственного интеллекта (ИИ) в изучении международных отношений и дипломатических документов 1918-1939 годов. Основная цель исследования заключается в демонстрации эффективности алгоритмов обработки естественного языка (NLP) и анализа тональности (Sentiment analysis) при изучении многотомной дипломатической переписки, договоров и меморандумов между США, Великобританией, Францией и Германией. В отличие от традиционных историко-сравнительных методов, использование ИИ позволяет выявлять скрытые закономерности в больших массивах текстовых данных (Big Data), изменения в дипломатическом тоне и семантические сдвиги в процессе принятия политических решений. В статье представлены выводы о методике внедрения инструментов ИИ в исследовательскую практику историков, а также о проблемах и ограничениях данного процесса.
This article analyzes the prospects of applying artificial intelligence (AI) technologies in the study of international relations and diplomatic documents from 1918 to 1939. The main objective of the research is to demonstrate the effectiveness of Natural Language Processing (NLP) and Sentiment Analysis algorithms in analyzing multi-volume diplomatic correspondence, treaties, and memorandums among the USA, Great Britain, France, and Germany. Unlike traditional historical-comparative methods, the use of AI reveals hidden patterns within large volumes of textual data (Big Data), shifts in diplomatic tone, and semantic changes in the decision-making process. The article presents conclusions on the methodology of integrating AI tools into the practical work of historians, as well as the challenges and limitations associated with this process.