O‘ZBEK NUTQIY TAFAKKURIDA PRAGMATIK BIRLIKLARNING MADANIY STEREOTIPLARNI FAOLLASHTIRISH MEXANIZMI
Keywords:
pragmatik birlik, nutqiy tafakkur, madaniy stereotip, kognitiv-pragmatik mexanizm, o‘zbek tili, nutqiy odob, murojaat birliklari, xushmuomalalik, madaniy xotira, kontekst, kommunikativ signal, lingvokulturologiya.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek nutqiy tafakkurida pragmatik birliklarning madaniy stereotiplarni faollashtirish mexanizmi tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek muloqotida murojaat birliklari, xushmuomalalik formulalari, duo-olqishlar, modal birliklar, yumshatish vositalari va bilvosita ifodalar orqali milliy madaniyatga xos stereotip tasavvurlar qanday faollashishini aniqlashdan iborat. Maqolada madaniy stereotiplar xalqning tarixiy tajribasi, ijtimoiy odob me’yorlari, oilaviy tarbiya an’analari, hurmat, andisha, mehmondo‘stlik va muloqotdagi ehtiyotkorlik bilan bog‘liq barqaror kommunikativ tasavvurlar sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda tavsifiy, pragmalingvistik, kognitiv-pragmatik, lingvokulturologik, kontekstual va diskursiv tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, “aka”, “opa”, “ustoz”, “bolam”, “marhamat”, “iltimos”, “baraka toping”, “ruxsat bersangiz”, “ma’qul ko‘rsangiz”, “yaxshi bo‘lardi”, “o‘zingiz bilasiz” kabi birliklar o‘zbek nutqida madaniy stereotiplarni faollashtiradi. Ular orqali kattaga hurmat, kichikka izzat, suhbatdosh sha’nini saqlash, bevosita tanqiddan qochish, ijtimoiy yaqinlik yaratish va muloqot muvozanatini ta’minlash kabi milliy kommunikativ tasavvurlar yuzaga chiqadi.
References
