THE PHENOMENON OF ANTONYMY IN SOMATIC-COMPONENT RIDDLES IN THE ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES
Keywords:
riddle, somatism, antonymy, opposition, paradox, antithesis, lexical-semantic motivation, English, Uzbek., topishmoq, somatizm, antonimiya, qarama-qarshilik, paradoks, antiteza, leksik-semantik asos, ingliz tili, o‘zbek tili., загадка, соматизм, антонимия, противопоставление, парадокс, антитеза, лексико-семантическая основа, английский язык, узбекский язык.Abstract
This thesis examines how antonymy operates in riddles that contain somatic components in English and Uzbek. It shows that opposition is one of the chief devices by which the riddle hides its object: contrasting body parts (head – foot, inside – outside) and contrasting qualities attached to them (one eye that sees yet is blind, a mouth that eats but never swallows) build the paradox the listener must resolve. The comparison establishes that antonymic contrast is a shared structural principle in both traditions, while the favoured pairs of opposites and the sharpness of the paradox are shaped by each culture. The topic is relevant for contrastive lexicology, paremiology and cognitive semantics.
Mazkur tezis ingliz va o‘zbek tillaridagi somatik komponentli topishmoqlarda antonimiya hodisasining qanday amal qilishini tahlil qiladi. Unda ko‘rsatiladiki, qarama-qarshilik topishmoq o‘z ob’ektini yashiradigan asosiy vositalardan biridir: zid tana a’zolari (bosh – oyoq, ich – tash) va ularga bog‘langan zid xususiyatlar (ko‘radi-yu ko‘r bo‘lgan ko‘z, yeydi-yu yutmaydigan og‘iz) tinglovchi yechishi lozim bo‘lgan paradoksni yuzaga keltiradi. Qiyos shuni belgilaydiki, antonimik qarama-qarshilik har ikki an’anada umumiy struktur tamoyil bo‘lib, afzal ko‘riladigan zid juftliklar va paradoksning keskinligi har bir madaniyat tomonidan shakllantiriladi. Mavzu chog‘ishtirma leksikologiya, paremiologiya va kognitiv semantika uchun dolzarbdir.
Данный тезис анализирует, как антонимия действует в загадках с соматическим компонентом в английском и узбекском языках. В нём показано, что противопоставление является одним из главных средств, которыми загадка скрывает свой объект: противоположные части тела (голова – нога, внутри – снаружи) и противоположные качества, связанные с ними (глаз, который видит, но слеп; рот, который ест, но не глотает), создают парадокс, который слушатель должен разрешить. Сопоставление устанавливает, что антонимическое противопоставление является общим структурным принципом обеих традиций, тогда как предпочитаемые пары противоположностей и острота парадокса формируются каждой культурой. Тема актуальна для сопоставительной лексикологии, паремиологии и когнитивной семантики.