AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA AYOL INVESTORLARNING INVESTITSIYA FAOLIYATINING GENDER-SPETSIFIK XUSUSIYATLARI
Keywords:
Aksiyadorlik jamiyati, ayol investorlar, gender farqlari, risk tolerantligi, investitsiya xatti-harakati, moliyaviy savodxonlik, portfyel diversifikatsiyasi, uzoq muddatli investitsiya, overconfidence, feminization of capital, moliyaviy gender bo‘shlig‘i, risk-adjusted returns, barqaror investitsiya, rivojlanayotgan bozorlar, O‘zbekiston moliya bozori, gender tengligi, iqtisodiy inklyuzivlik, korporativ boshqaruv.Abstract
Ushbu maqola aksiyadorlik jamiyatlarida (AJ) ayol investorlarning investitsiya faoliyatining gender-spetsifik xususiyatlarini xulq-atvor moliyasi (behavioral finance) va gender iqtisodiyoti nuqtai nazaridan tahlil qiladi. Jahon tadqiqotlariga ko‘ra, ayollar erkaklarga nisbatan pastroq risk tolerantligiga ega, kamroq savdo chastotasiga moyil va uzoq muddatli, diversifikatsiyalangan konservativ strategiyalarni afzal ko‘radi. Barber va Odean (2001) ning katta hajmdagi empirik tadqiqoti shuni ko‘rsatadiki, erkaklar ayollarga nisbatan 45% ko‘proq savdo qiladi, bu esa erkaklarning yillik sof daromadini qo‘shimcha 0,94 foiz punktga pasaytiradi.[1] Fidelity Investments (2024) ma’lumotlariga ko‘ra, AQShda ayollarning aksiyalar bozoridagi ishtiroki 71% ga yetgan (2023 yildagi 60% ga nisbatan 18% o‘sish). Ayollar bozor volatilligida barqarorroq: ular uzoq muddatli rejaga sodiq qolishadi va hissalarni kamaytirmaydilar. McKinsey (2025) hisobotida ayollarning global boyligi 2018–2023 yillarda 51% o‘sib, 2030 yilga borib AQSh va Yevropada retail aktivlarning 40–45% ini boshqarishi prognoz qilinmoqda.[2]
Sarah C.Haanning (2022) tarixiy tahlili AQShda XX asr o‘rtalarida ayollarning individual aksiyadorlarning ko‘pchiligini tashkil etganini (“feminization of capital”) ochib beradi. Rivojlanayotgan bozorlarda, jumladan O‘zbekistonda, ayollarning AJ larda ishtiroki past bo‘lsa-da, oilaviy korxonalar, moliyaviy savodxonlik dasturlari va gender siyosati orqali o‘sish potentsiali yuqori. Tadqiqot ayol investorlarning o‘ziga xosligi individual rentabellikdan tashqari bozor barqarorligi, korporativ boshqaruv va iqtisodiy inklyuzivlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ta’kidlaydi. Maqola xalqaro empirik dalillar va Markaziy Osiyo kontekstini birlashtiradi.
References
