BUXORO HUDUDINING GEOGRAFIK SHAROITI VA SUV RESURSLARI
Keywords:
toponimika, gidronimika, toponimik formant, mikrotoponim, etnonim, lingvistik konvergensiya, Zarafshon, Shofirkon, xalq etimologiyasi, ekstralingvistik factor(, топонимика, гидронимика, топонимический формант, микротопоним, этноним, лингвистическая конвергенция, Зарафшан, Шафиркан, народная этимология, экстралингвистический фактор., toponymy, hydronymy, toponymic formant, microtoponym, ethnoym, linguistic convergence, Zarafshan, Shofirkon, folk etymology, extralinguistic factor.Abstract
Ushbu tezisda Buxoro viloyati toponimik va gidronimik tizimining nazariy hamda lisoniy qonuniyatlari tilshunoslik, tarix va geografiya fanlari chorrahasida tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotda hududdagi suv obyektlari (Zarafshon, Amudaryo, Shohrud, Shofirkon, Qorako‘l) nomlarining kelib chiqishi, etimologik qatlamlari (so‘g‘d, Xorazm, turkiy va fors-tojik tillari) hamda vaqtlar davomida kechgan lingvistik evolyutsiyasi yoritilgan. Shuningdek, mintaqaning tabiiy-geografik va iqlim sharoitining mahalliy leksika, mikrotoponimlar hamda Buxoro shevasining shakllanishidagi ekstralingvistik roli asoslab berilgan. Olingan natijalar onomastika kurslarini o‘qitishda va hududiy lug‘atlarni tuzishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
В данном тезисе системно анализируются теоретические и лингвистические закономерности топонимической и гидронимической системы Бухарской области на стыке языкознания, истории и географии. В исследовании освещаются происхождение, этимологические пласты (согдийский, хорезмийский, тюркский и персидско-таджикский языки) и лингвистическая эволюция названий водных объектов региона (Зарафшан, Амударья, Шохруд, Шафиркан, Каракуль). Также обоснована экстралингвистическая роль природно-географических и климатических условий региона в формировании местной лексики, микротопонимов и бухарского говора. Полученные результаты служат важным источником при преподавании курсов ономастики и составлении региональных словарей.
This thesis provides a systemic analysis of the theoretical and linguistic patterns of the toponymic and hydronymic system of the Bukhara region at the intersection of linguistics, history, and geography. The study highlights the origin, etymological layers (Sogdian, Khwarazmian, Turkic, and Persian-Tajik languages), and linguistic evolution of the water object names in the region (Zarafshan, Amu Darya, Shahrud, Shofirkon, Karakul). The extralinguistic role of natural-geographical and climatic conditions in shaping the local vocabulary, microtoponyms, and the Bukhara dialect is also substantiated. The results obtained serve as an important resource for teaching onomastics courses and compiling regional dictionaries.