RIVOJLANISHIDA NUQSONI BOR BOLALARNING PSIXOSOTSIAL RIVOJLANISH JARAYONINING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Keywords:
psixosotsial rivojlanish; rivojlanishida nuqson; biopsixososial yondashuv; ekologik tizim; ijtimoiy moslashuv; risk omillari; himoya omillari, психосоциальное развитие; нарушения развития; биопсихосоциальный подход; экологическая система; социальная адаптация; факторы риска; факторы защиты., psychosocial development; developmental impairment; biopsychosocial model; ecological systems; social adaptation; risk factors; protective factors.Abstract
Ushbu maqola rivojlanishida nuqsoni bor bolalarning psixosotsial rivojlanishini izohlovchi nazariy-metodologik asoslarni tizimlashtiradi. Maqsad psixosotsial rivojlanishning ko‘p darajali determinantlari va ularning ta’limiy-ijtimoiy moslashuvga ta’sirini aniqlashdir. Metodologiya sifatida biopsixososial yondashuv, rivojlanish tizimlari nazariyasi va ekologik model integratsiyasi qo‘llanadi. Ilmiy yangilik psixosotsial risk-himoya omillarining dinamik xaritasini va pedagogik-psixologik hamkorlik mexanizmlarini konseptual asoslashdan iborat.
В статья систематизируются теоретико-методологические основания психосоциального развития детей с нарушениями развития. Целью является выявление многоуровневых детерминант и их влияния на образовательную и социальную адаптацию. Методологически предлагается интеграция биопсихосоциального подхода, теории развивающихся систем и экологической модели. Научная новизна состоит в концептуализации динамической карты факторов риска и защиты, а также механизмов междисциплинарного сопровождения в педагогико-психологической практике.
This article systematizes theoretical and methodological foundations for understanding psychosocial development of children with developmental impairments. The aim is to identify multilevel determinants and their effects on educational and social adaptation. Methodologically, it integrates the biopsychosocial perspective, developmental systems theory, and an ecological model. Scientific novelty lies in conceptualizing a dynamic map of risk and protective factors and specifying mechanisms of interdisciplinary psychological and pedagogical support across key developmental contexts.