O'SMIRLARDAGI STRESS HOLATINING O'ZGARISHIGA TA'SIR QILUVCHI PSIXOLOGIK XUSUSIYATLAR
Keywords:
o'smirlik, stress, koping strategiyalari, neyrotizm, o'z-o'zini baholash, kognitiv qayta baholash, psixologik chidamlilik, reziliyentlik., adolescence, stress, coping strategies, neuroticism, self-esteem, cognitive reappraisal, psychological resilience.Abstract
Ushbu maqolada o'smirlik davridagi stress holatining o'zgarishiga ta'sir qiluvchi psixologik xususiyatlar empirik va nazariy jihatdan o'rganilgan. Tadqiqot 12-17 yosh oralig'idagi 180 nafar o'smirni qamrab olgan (87 o'g'il bola va 93 qiz bola). Tadqiqotda Perceived Stress Scale (PSS-14), Koping strategiyalari so'rovnomasi (Brief COPE), Rosenberg o'z-o'zini baholash shkalasi, Spielberger holat-xususiyat tashvish inventori (STAI) va besh omil shaxsiyat modeli (Big Five) qo'llanilgan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, neyrotizm, o'z-o'zini baholash darajasi, koping strategiyasi turi va kognitiv qayta baholash qobiliyati stress intensivligini sezilarli darajada bashorat qiluvchi omillar hisoblanadi. Ko'p o'zgaruvchili regression tahlil natijalariga ko'ra, ushbu to'rtta omil birgalikda stress darajasining 64,7% dispersiyasini tushuntiradi (R² = 0,647, p < 0,001). Tadqiqot natijalari o'smirlarda stress profilaktikasi va psixologik yordamni optimallashtirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda qo'llanilishi mumkin.
This article investigates the psychological characteristics that affect changes in stress states during adolescence from both empirical and theoretical perspectives. The study included 180 adolescents aged 12–17 years (87 boys and 93 girls). The Perceived Stress Scale (PSS-14), Brief COPE Inventory, Rosenberg Self-Esteem Scale, State-Trait Anxiety Inventory (STAI), and the Big Five personality model were utilized. Results indicate that neuroticism, self-esteem level, coping strategy type, and cognitive reappraisal ability are significant predictors of stress intensity. Multiple regression analysis revealed that these four factors collectively explain 64.7% of the variance in stress levels (R² = 0.647, p < 0.001). The findings can be applied to develop practical recommendations for stress prevention and optimizing psychological support in adolescents.