SUGʻURTA BOZORI KONSENTRATSIYASI VA RAQOBAT MUHITINI HHI INDEKSI ASOSIDA BAHOLASH
Keywords:
sugʻurta bozori, bozor konsentratsiyasi, raqobat muhiti, HHI indeksi, Herfindahl–Hirschman indeksi, bozor ulushi, sugʻurta mukofotlari, monopolistik ustunlik, raqobatbardoshlik, sugʻurta kompaniyalari, tartibga solish mexanizmlari, bozor tuzilmasi., страховой рынок, концентрация рынка, конкурентная среда, индекс HHI, индекс Херфиндаля–Хиршмана, доля рынка, страховые премии, монополистическое преимущество, конкурентоспособность, страховые компании, механизмы регулирования, структура рынка., insurance market, market concentration, competitive environment, HHI index, Herfindahl–Hirschman Index, market share, insurance premiums, monopolistic advantage, competitiveness, insurance companies, regulatory mechanisms, market structure.Abstract
Mazkur ilmiy ishda sugʻurta bozori konsentratsiyasi va raqobat muhitini baholashda Herfindahl–Hirschman indeksi — HHI indeksidan foydalanishning nazariy-metodologik asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda sugʻurta kompaniyalarining bozor ulushi, sugʻurta mukofotlari hajmi, aktivlar miqdori va xizmatlar segmenti bo‘yicha egallagan mavqeyi raqobat darajasini aniqlovchi asosiy mezonlar sifatida ko‘rib chiqiladi. HHI indeksi asosida bozorning past, o‘rta yoki yuqori darajada konsentratsiyalashganligini baholash, yirik sugʻurta kompaniyalarining bozorga ta’sirini aniqlash va raqobat muhitidagi tarkibiy o‘zgarishlarni tahlil qilish imkoniyati asoslab beriladi. Maqolada sugʻurta bozorida sog‘lom raqobatni shakllantirish, monopolistik ustunliklarning oldini olish, kichik va o‘rta sugʻurta kompaniyalarining bozor imkoniyatlarini kengaytirish hamda tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari yoritiladi. Tadqiqot natijalari HHI indeksidan foydalanish sugʻurta bozorining raqobatbardoshligini obyektiv baholash va strategik rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashda muhim analitik vosita ekanini ko‘rsatadi.
В данной научной работе анализируются теоретико-методологические основы оценки концентрации страхового рынка и конкурентной среды на основе индекса Херфиндаля–Хиршмана — HHI. В исследовании доля страховых компаний на рынке, объем страховых премий, величина активов и позиции в отдельных сегментах страховых услуг рассматриваются как основные критерии определения уровня конкуренции. Обосновывается возможность использования индекса HHI для оценки низкой, средней или высокой степени концентрации рынка, выявления влияния крупных страховых компаний и анализа структурных изменений в конкурентной среде. В статье освещаются вопросы формирования здоровой конкуренции на страховом рынке, предотвращения монополистических преимуществ, расширения рыночных возможностей малых и средних страховых компаний, а также совершенствования механизмов регулирования. Результаты исследования показывают, что применение индекса HHI является важным аналитическим инструментом для объективной оценки конкурентоспособности страхового рынка и определения стратегических направлений его развития.
This scientific work analyzes the theoretical and methodological foundations for assessing insurance market concentration and the competitive environment using the Herfindahl–Hirschman Index — HHI. The study considers the market share of insurance companies, insurance premium volume, asset size, and positions in specific insurance service segments as key criteria for determining the level of competition. The paper substantiates the use of the HHI index to evaluate whether the market is characterized by low, moderate, or high concentration, to identify the influence of large insurance companies, and to analyze structural changes in the competitive environment. The article highlights the importance of developing healthy competition in the insurance market, preventing monopolistic advantages, expanding market opportunities for small and medium-sized insurance companies, and improving regulatory mechanisms. The findings show that the HHI index is an important analytical tool for objectively assessing the competitiveness of the insurance market and determining its strategic development directions.